In 11 maart 1985 werd de 51 jarige Gorbatsov secretaris-generaal van de Communistische Partij. Het duurde tot het congres van de Communistische Partij op 27 februari 1986 tot Gorbatsov met zijn nieuwe politiek van Perestrojka (hervorming) en Glasnost (openheid) naar buiten kwam. Langzaam zocht Gorbatsov meer toenadering tot de westerse landen, terwijl de roep om onafhankelijkheid steeds groter werd in de Baltische Staten.

oprichting van Sąjūdis
De roep naar onafhankelijk in de Baltische Staten groeide en op 3 juni 1988 werd in Vilnius een nieuwe democratische hervormingsbeweging "Sąjūdis" opgericht, ter ondersteuning van de Litouwse onafhankelijkheidswens. De organisatie won snel aan populariteit in geheel Litouwen. Op het constitutionele congres, gehouden op 22 en 23 oktober 1988, werden richtlijnen bepaald die als basis diende voor de zelfstandigheid. Estland was de eerste staat in de Sovjet-Unie die in november 1988 als eerste met een verklaring van soevereiniteit kwam.

Gesteund door Sąjūdis werd Algirdas Brazauskas secretaris van het centraal comité van de Litouwse communistische partij in 1988. In 1989 scheidde Brazauskas de LCP af van de centrale communistische partij, waarna de LCP verder ging als onafhankelijke partij. De naam werd veranderd in de Litouwse Democratische Vrijheid Partij.

De baltische weg
Op 23 augustus 1989, precies vijftig jaar na het tekenen van het Ribbentrop-Molotov Pact door Stalin, stonden ruim 2 miljoen mensen uit Estland, Letland en Litouwen te demonstreren tegen de Sovjet-Unie. Over een lengte van 600 kilometers stonden de Balten uit alle drie de landen hand in hand tussen Vilnius en Tallinn. De reusachtige levende ketting van mensen wordt ook wel "De Baltische weg" genoemd.

De centrale regering in Moskou bleef de roep om onafhankelijkheid bekritiseren, maar verleende in januari 1990 financieel en economisch zelfbestuur aan Litouwen, waardoor Litouwen het beheer kreeg over de eigen industrie, land, banken en natuurlijke hulpbronnen, met uitzondering van aardolie en aardgas.

Val van de Berlijnse muur
De val van de Berlijnse muur op 9 november 1989 maakte een einde aan de tweedeling tussen West en Oost-Europa. Deze muur scheidde de twee delen sinds 13 augustus 1961 en is gebouwd door het voormalige Oost-Duitsland.

Sąjūdis wint verkiezingen
In februari en maart 1990 werden verkiezingen gehouden voor het Litouws parlement, waarbij 91 zetels toekwamen aan mensen van verschillende politieke partijen, maar wel verbonden waren met Sąjūdis. In het parlement kwamen 64 partijloze leden (waarvan 58 Sąjūdis aanhangers) en de Litouwse Communistische Partij kreeg 46 zetels. Ook hiervan waren 17 leden aangesloten bij Sąjūdis. Er werd een nieuw kabinet gevormd onder leiding van premier Kazimiera Prunskienė.

Op 11 maart 1990 werd de wet van het herstel van de onafhankelijkheid uitgeroepen en Vytautas Landsbergis werd gekozen tot voorzitter van de hoogste raad.

Litouwen vecht voor onafhankelijkheid
De politiek van Gorbatsjov leidde tot een sterke toenadering van het Oostblok tot het Westen, maar uiteindelijk ook tot het uiteenvallen van de Sovjet-Unie. Ook binnenlandse politieke problemen en het dreigende financiële bankroet van de unie speelde hier een voorname rol mee. In 1989 begon de politieke situatie in Litouwen steeds meer te lijken op een onafhankelijk land. Langzaam verklaarde steeds meer openbare en communistische organisaties hun afscheiding van Moskou.

Strijd in Vilnius bij de televisietoren
Op 10 januari 1991 werd albertas Šimėnas aangesteld als premier van Litouwen. Hij hield dit slecht 57 uur vol, waarna op 13 januari Gediminas Vagnorious zijn taken overnam.

Op 11 januari 1991 bestormden afdelingen van het Sovjetleger het radio- en televisiegebouw in Vilnius en hielden dit kort bezet.

12 januari was een tamelijk warme zaterdag, waarop vele Litouwse burgers in de hoofdstad actief waren om vreedzaam te vechten voor de vrijheid van hun vaderland. De Litouwse radio en televisie probeerde contact te houden met de burgers, die veelal met transistorradio’s door de stad zwierven. Vytautas Landsbergis was bang dat Litouwen afgesneden zou worden van de rest van de wereld, door alle communicatie uit te schakelen. Mensen werden opgeroepen om eten en thee te brengen naar alle mensen die het Parlementsgebouw, de televisietoren en het RTV (Radio en televisie) centrum bewaakten.

In een resolutie, aangenomen door de hoogste raad van de republiek Litouwen, werd het optreden van de USSR geclassificeerd als agressie.

13 januari 1991 was een zwarte dag voor het verzet in Litouwen. Deze dag kwamen 13 voornamelijk jonge mensen om het leven: 12 mannen en een vrouw.
Enkele dagen later stierf een veertiende slachtoffer aan zijn opgelopen verwondingen in het ziekenhuis. Ook waren er deze dag veel gewonden te betreuren. Dit waren er 702, waarvan de meeste met gehoorbeschadiging. 52 slachtoffers liepen schotwonden op.

Rusland erkent onafhankelijkheid Litouwen
De centrale regering in Moskou ontkende iedere betrokkenheid bij het optreden van het leger.

Tijdens de nationale volksstemming op 9 februari stemde 91 procent voor een onafhankelijke republiek Litouwen. Op 11 februari 1991 erkende IJsland als eerste land de onafhankelijkheid van Litouwen.

Conservatieven in het sovjetleiderschap pleegde in augustus 1991 een staatsgreep in een poging om Gorbatsov van zijn troon te stoten. Hiermee verhinderde zij tevens de ratificering van een nieuw unieverdrag. De weerstand van de Russische regering onder leiding van Jeltsin en het gebrek aan steun voor de opstandelingen in het leger deden de staatsgreep na drie dagen mislukken. Van 19 tot 21 augustus verbleef Gorbatsov onder huisarrest in de Krim.

Na de mislukte staatsgreep erkende het Sovjetparlement, het Congres van Volksafgevaardigden, op 6 september de onafhankelijkheid van Litouwen. Litouwen land was het eerste land dat zich had afgescheiden van de Sovjet-Unie, nadat het in 1940 was geannexeerd in de Sovjet-Unie door Stalin. De andere landen volgden snel hierna. Op 17 september 1991 werd Litouwen volledig lid van de Verenigde Naties.

De politieke invloed van Boris Jeltsin was aanzienlijk gestegen ten opzichte van de macht van Gorbatsov, die aftrad als secretaris-generaal van de partij op 24 augustus 1991. Gorbatsjov, die in 1990 de Nobelprijs voor de vrede in bezit mocht nemen, bleef aan als president van de Sovjet-Unie tot 25 december 1991.

Nieuwe tijden voor Litouwen
Het duurde tot 31 augustus 1992 tot de laatste Russische soldaat het Litouwse territorium verlaten had. Litouwen is lid van de NAVO sinds 29 maart 2004 en lid van de Europese Unie sinds 1 mei 2004 is Litouwen lid van de Europese Unie.